İmparatorluk Sınırlarındaki Gayrimüslim Halkların Kimliği ve Hayatta Kalma Stratejileri

Beyond Borders/Sınırların Ötesinde: Kolonyal Karşılaşmalar ve Afganistan, Orta Asya ve İran Arasında Dini Azınlıkların Karşılaştığı Zorluklar (19. Yüzyıl 20. yüzyıl başları) konferans çerçevesinde açılış konuşması

16 Ekim, 17:30
Orient-Institut İstanbul

18. yüzyılın başlarından 20. yüzyılın başlarına kadar, Hint-Fars ve Orta Asya sınır bölgeleri, siyasi, kültürel ve özellikle Afganistan’da etnik dengelerin yeniden şekillenmesi sonucu derin değişimler yaşandı… Bu sunum, söz konusu yeniden düzenlemenin tarih bağlamına genel bir bakış sunmakta ve ortaya çıkan sorunların yalnızca Avrupa’nın emperyal politikalarına atfedilemeyeceği tezini savunmaktadır.

Sunumda, “gayrimüslim cemaatler” olarak adlandırılan halkların karşılaştığı zorluklar ve geliştirdikleri hayatta kalma stratejileri ele alınacak; özellikle Afganistan’daki Ermeni topluluğuna odaklanılacaktır. Shah Mahmoud Hanifi, Asya boyu ticaret ağının, özellikle Shikarpur’dan gelen ve hamsaya (komşu, kelimenin tam anlamıyla “aynı gölgeyi paylaşan”) olarak bilinen Hindkilerle olan Müslüman ve Gayrimüslim halklar arasındaki simbiyotik ilişki üzerine kurulu olduğunu vurgulamaktadır. Bu durum, Gayrimüslimlere belirli bir korumuşluk sağlıyor ve bir kısmının yüksek mevkilerde istihdam edilmesine olanak tanıyordu. Ermeniler ve Gürcüler güçlü askerler olarak kabul edilmekte, Avrupalı kâşifleri ağırlamakta ve İngiliz araştırmacılara çevirmenlik yapmaktaydı.

Bazı Muhammadzai elit üyeleri, Hristiyan veya Hindu inancına sahip kadınlarla evleniyorlardı. Gayrimüslimler belirli sosyal kısıtlamalara ve gerilimlere tabi olsalar da Afganistan’da devlet destekli baskılar nadirdi. Şiddet eylemleri çoğunlukla devlet dışı aktörlerden kaynaklanıyordu. Bununla birlikte, ticari faaliyetler için kredi ve sermaye sağlayan zengin Hindkiler, mali krizler veya savaş dönemlerinde zaman zaman haraca tabi tutulabiliyordu. İngiltere’nin Afganistan işlerine müdahalesi ise iki tarafı keskin bir kılıcı çekilmesine benziyordu.

19. yüzyılın ikinci yarısında, Ermenilerin Church Missionary Society (CMS) ile ilişki kurması tahammül ile karşılandı. Bazı Muhammadzailer çocuklarını misyoner okullarına gönderdi, bazılarsa Peşaver‘deki CMS hastanesinden tıbbi yardım aldı. En az iki Müslüman, Hristiyanlığa geçtikten sonra, herhangi bir baskıya maruz kalmadan Kâbil’in Bala Hisar semtinde Ermenilerle birlikte yaşıyordu. Ermeniler nihayetinde Emir ʿAbd ar-Rahmān Han tarafından sürgüne zorlanmış olsa da bu uygulama dini saikalarla değil, daha ziyade saray entrikaları ve idari yolsuzluk suçlamaları nedeniyle gerçekleşti

Gayrimüslimler, Afganistan’da sürekli bir gerilim içinde yaşamışlardır; ancak sunum, onların karşılaştıkları zorlukları yalnızca korku ve baskı ile tanımlayan basitleştirici söylemleri sorguluyor. Aynı zamanda bu toplulukların, özellikle Ermenilerin, modern Afgan devletinin siyasi, ekonomik ve kültürel oluşumuna yaptığı önemli katkılar vurgulanmaktadır.

Jonathan L. Lee, İngiltere doğumlu bağımsız bir tarihçi ve saha araştırmacısıdır. 1972’den bu yana Afganistan, Orta Asya ve Kuzey Pakistan’da kapsamlı ampirik çalışmalar yürütmektedir. Araştırmaları sosyal tarih, hanedanlar tarihi ve siyasi tarih, arkeolojik keşifler ve dini ve etnik azınlıkların tarihsel analizi gibi disiplinler arası konuları kapsamaktadır. Ayrıca, kültürlerarası etkileşim süreçleri, Orta Doğu tarihi ve bağlamlaştırılmış İncil araştırmalarıyla ilgilenmekte, bunları karşılaştırmalı bir tarihsel çerçeveye yerleştirmektedir.

Başlıca yayınları arasında Afghanistan: A History from 1260 to the Present Day (Reaktion Books, revize edilmiş baskı, 2022) ve The Ancient Supremacy: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901 (Brill, 1996) bulunmaktadır. Afganistan’daki Ermeni halkın tarihi üzerine hazırladığı en yeni kitabı Edinburgh University Press tarafından yakında yayımlanacaktır. Dr. Lee, Royal Asiatic Society ve British Institute of Persian Studies üyesidir ve mesleki faaliyetlerinden kısmen çekilmesine rağmen, bilimsel çalışmalarını araştırma ve yayın faaliyetleri şeklinde devam ettirmektedir. Yeni Zelanda’da yaşıyordur.

Konferans, Avusturya Bilimler Akademisi İran Araştırmaları Enstitüsü ve Çek Bilimler Akademisi Oryantal Enstitüsü iş birliğiyle düzenlenmektedir.
“The Jewish Triangle: Connections and Disruptions in Persianate Jewish Life during the 19th and 20th Centuries” adlı ortak araştırma projesinin bir parçasıdır ve FWF, GAČR ile Çekya’nın Ankara Büyükelçiliği tarafından desteklenmektedir.

Etkinliğin dili İngilizce’dir. Katılım ücretsizdir. Etkinliğe yüz yüze katılmak için lütfen aşağıdaki form üzerinden kaydolun. Çevrimiçi katılım için kayıt gerekli değildir.
Etkinlik sırasında fotoğraf ve video çekilecektir. Katılarak, bunların OII’nin web sitesinde, bülteninde ve sosyal medya kanallarında kullanılmasına izin vermiş oluyorsunuz. Etkinlik kaydedilmeyecektir.

ETKİNLİK YERİ
Orient-Institut Istanbul
Galip Dede Cad. 65, Şahkulu Mah., TR – 34421 İstanbul
Tel: +90 212 293 60 67
oiist@oiist.org | www.oiist.org

KAYIT
Etkinliğe yerinde katılmak için lütfen buradan kaydolun:

ÇEVRİMİÇİ KATILIM
Lütfen bu Zoom bağlantısını kullanın (kaydolmaya gerek yok):
https://maxweberstiftung.zoom-x.de/j/67280473867?pwd=l4l8iaZazlrLa6A7rAOyqCT770vHO3.1

Toplantı Kimliği: 672 8047 3867
Parola: 625925